Dat de Kunsttentoonstelling 2003 van
Parnassos doorging in de vroegere pastorie van
Sint-Mana-Lierde gelegen aan de Dorpstraat 52 te Lierde was geen toeval.
Het was reeds langer bekend dat Cultuurschepen Rudy Mortier de ambitie
had om een stuk
gemeentelijk patrimonium te valoriseren om in eerste instantie de eigen volkscultuur hoog
te houden en de Lierdese bevolking op cultureel vlak een (t)huis te geven.
Hij liet aan Parnassos de uitdaging om het huis een eerste keer echt te decoreren, omdat
hij als veilingmeester op hun vernissage meermaals heeft vastgesteld tot wat zij in staat
zijn.
Bij deze past wellicht ook wat uitleg over het ontstaan en het wel en wee van de
pastorie van Sint-Maria-Lierde, destijds ook presbyterium
genoemd.
Zij is gelegen op een kleine
heuvel bij het verlaten van de eigenlijke dorpskern, richting Sint-Maria-Oudenhove, en is
relatief gezien veraf gelegen op zowat 150 meter van de ingang van de kerk en nog
verder van de sacristie. toch de 'ingang' van de pastoor in zijn kerk.
Vermoedelijk is zij er op die plaats gekomen omdat daar precies een vrij grote eigendom
van de gemeente lag. Er moet zelfs voor het fameuze concordaat van Napoleon met
de
Heilige stoel (1801), waarbij gemeenten verplicht werden in de huisvesting van de
parochiepriester te voorzien, reeds een woonst hebben gestaan.
De huidige pastorie althans de oorspronkelijke werd gebouwd of ontworpen in 1875 en bleek
in 1878 klaar voor gebruik.
Via oude postkaarten van ca.1908 weten wij dat zij nog ongeveer dezelfde fysionomie
heeft als nu, op de twee zijerkers en een fraaie dakkapel na.
Het betreft een vrij ruim en symmetrisch gebouw van twee verdiepingen, uitgebreide
(wijn)kelder en ruime zolder.
De meest ingrijpende verbouwingen waren het noodzakelijk gevolg van oorlogsgeweld.
Zowel op 16 mei 1940 als op 28 december 1944 kwamen bommen neer in de omgeving
van - en zelfs op de pastorie.Op de laatste datum waren dat brokstukken van een V-bom.
De zijgevel rechtsvoor aan de straat en ook het dak werden ernstig beschadigd. Ook de
Sint-Antoniuskapel op dezelf de site als de pastorie en een thans verdwenen Heilig-hart-beeld deelden in de brokken.
Noodgedwongen moest de parochiepriester in de onderpastorij, een 'herenhuis' gelegen
aan de Dorpstraat nr. 42 een onderkomen zoeken.
De herstelling naar plannen van architect Louis De Pessemier uit Nederbrakel, kosten in
1946 meer dan 200.000 toenmalige Belgische franken en er is duidelijk kortsluiting geweest
tussen aannemer Vanderstockt uit Goeferdinge en het gemeentebestuur want de
verbouwing gaf destijds aanleiding tot een langdurig proces voor de rechtbank te
Oudenaarde.
De plans zijn nog ter inzage en tonen duidelijk de uitbouw van de erker rechtsvoor en de
daken zijgevelherstelling.
Tenslotte zijn er nog diverse ingrepen geweest die het thans geklasseerde monument (K.B.
van 12 december 2002) enigszins hebben geschaad, namelijk de ombouw van de erkerlinks die om aan de noden van
moderne pastoors tegemoet te komen werd omgbouwd tot een garage met (lelijke) ijzeren
kantelpoort en de verkoop van een deel van de aanpalende grond als bouwgrond.
Ongelukkig voor de schepen van financiën van toen en gelukkig voor de
cultuurschepen van nu, bleef de verkaveling die drie bouwloten voorzag
beperkt tot één bouwgrond. Het bisdom Gent had zich tegen het ontwerp verzet, niet omdat
hierdoor een prachtig park volledig zou zijn vernield, maar omdat de parochiepriester er
niet over de nodige rust zou beschikken om zijn taak in alle sereniteit te kunnen
uitoefenen. Dit citaat werd reeds in 1975 geformuleerd.
Het 'mini-park' dat thans nog vrij onverzorgd is, maar waar de eerste stappen zijn gezet
om het opnieuw toonbaar te maken en uiteraard voor het publiek toegankelijk, bevat
enkele zeer merkwaardige bomen. waaronder een schitterende treurbeuk waarin de
pastoor (of iemand anders) in Romeinse cijfers het jaar 1953heeft ingekerfd. Deze boom
alleen al verdient het om beschermd te worden, al zullen bij de opkuis gegarandeerd
nog andere 'groene' juweeltjes meer tot hun recht komen.
Treurbeuk
- pastorietuin Sint-Maria-Lierde
Na het vertrek van de laatste eigen parochiepriester van Sint-Maria-Lierde
(Willy Six in
december 1995) is de pastorie slechts sporadisch bewoond geweest door particulieren en
krijgt thans zijn bestemming terug als gemeenschapsvoorziening zij het dan niet ten
behoeve van de eredienst maar van de gehele Lierdese bevolking. Wij hopen dat de
tentoonstelling van Parnassos de aanzet mag zijn voor alle Lierdenaars om een bezoek te
brengen aan het toekomstig cultuurhuis, dat niet voor niets 't Vierspan zal noemen of het
samenspannen van vier schitterende deelgemeenten op cultureel gebied.
De inwoners zullen kunnen vaststellen dat het gemeentelijke patrimonium, dat ook van
hen is, zinvol kan worden aangewend en beheerd en bijdraagt tot de uitstraling van hun
gemeente Lierde.
Op 28 mei 2004 verschenen de
statuten van de VZW. ' T Vierspan in de bijlagen van het
Staatsblad.
Lees hier
deze bijlage (PDF-document)
